Στην άκρη του οικισμού, πάνω σχεδόν στην ελληνοαλβανική μεθόριο, είναι κτισμένος ο ναός των Αγίων Αποστόλων. Σε θέση με συγκλονιστική θέα στην κοιλάδα όπου ο Σαραντάπορος ενώνεται με τον Αώο, ο ευμεγέθης ναός είναι σήμερα ο ενοριακός και κοιμητηριακός ναός του οικισμού. Η ίδρυσή του ανάγεται στη βυζαντινή περίοδο, αφού το 1298, ναός αφιερωμένος στους Αγίους Αποστόλους αναφέρεται ως έδρα της αρχιεπισκοπής Πωγωνιανής. Ωστόσο ο ναός που σώζεται σήμερα είναι κτίσμα του 1537 και ανοικοδομήθηκε με χορηγία του Πάνου Αρσενίου, όπως σημειώνεται σε γραπτή επιγραφή, στο δυτικό τοίχο του ναού. Από την ίδια επιγραφή μαθαίνουμε ότι ο ναός τοιχογραφήθηκε σχεδόν έναν αιώνα αργότερα, το 1645, από τους Γραμμοστινούς ζωγράφους Δημήτριο και Ιωάννη Σκούταρη, με χορηγία του Πάνου Παπαδημητρίου.

 

Η επιγραφή έχει ως εξής:

«ΟΥΤΟΣ Ο ΠΑΝΣΕΠΤΟΣ ΚΑΙ ΘΕΙΟΣ ΝΑΟΣ Ο ΕΙΣ ΟΝΟΜΑ ΤΙΜΩΜΕΝΟΣ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΕΝΔΟΞΩΝ ΚΑΙ ΠΑΝΕΥΦΗΜΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΑΝΗΓΕΡΘΗ ΕΚ ΒΑΘΡΩΝ ΕΥΔΟΚΙΑ ΘΕΟΥ ΔΙΑ ΣΥΝΔΡΟΜΗΣ ΚΟΠΟΥ ΤΕ ΚΑΙ ΕΞΟΔΟΥ ΤΟΥ ΕΝ ΜΑΚΑΡΙΑ ΤΗ ΛΗΞΕΙ ΓΕΝΟΜΕΝΟΥ ΚΥΡ ΠΑΝΟΥ ΤΟΥ ΑΡΣΕΝΗ ΔΙΑ ΨΥΧΙΚΗΝ ΑΥΤΟΥ ΣΩΤΗΡΙΑΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΑΥΤΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟ ΖΜΣΤ ΕΤΟΣ (7046=1537) ΑΡΧΙΕΡΑΤΕΥΟΝΤΟΣ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΠΩΓΩΝΙΑΝΗΣ ΚΥΡΟΥ ΠΑΧΩΜΙΟΥ ΜΕΤΑ ΔΕ ΠΑΡΑΔΡΟΜΗΝ ΧΡΟΝΩΝ ΟΥΚ ΟΛΙΓΩΝ ΘΕΙΩ ΖΗΛΩ ΚΙΝΗΘΕΙΣ Ο ΤΙΜΙΟΤΑΤΟΣ ΚΥΡ ΠΑΝΟΣ ΩΣ ΤΗΝ ΕΥΠΡΕΠΕΙΑΝ ΤΟΥ ΟΙΚΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΑΓΑΠΩΝ ΕΞΟΔΙΑΣΕΝ ΕΞ ΙΔΙΩΝ ΑΝΑΛΩΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΑΝΙΣΤΟΡΗΣΕΝ ΑΥΤΟΝ ΚΑΙ ΚΑΛΛΩΠΙΣΕΝ ΩΣ ΚΑΘΩΣ ΟΡΑΤΑΙ ΥΠΕΡ ΨΥΧΙΚΗΝ ΑΥΤΟΥ ΣΩΤΗΡΙΑΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΓΟΝΕΩΝ ΑΡΧΙΕΡΕΥΟΝΤΟΣ ΤΟΥ ΠΑΝΙΕΡΩΤΑΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΠΩΓΩΝΙΑΝΗΣ ΚΥΡΟΥ ΠΑΡΘΕΝΙΟΥ- ΕΝ ΕΤΟΙ ΖΡΝΔ (7154=1645) ΜΗΝΙ ΝΟΕΜΒΡΙΩ Κ΄ ΧΕΙΡ ΕΜΟΥ ΤΟΥ ΤΑΠΕΙΝΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΕΚ ΧΩΡΙΟΥ ΓΡΑΜΟΣΤΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΥΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΣΚΟΥΤΑΡΙ».

 

 

Οι κτήτορες του ναού, συνοδευόμενοι από σχετικές επιγραφές, απεικονίζονται στο δυτικό τοίχο να κρατάνε ομοίωμα της εκκλησίας. Οι επιγραφές αναφέρουν «ΠΑΝΟΣ ΑΡΣΕΝΙΟΥ ΑΥΘΕΝΤΙΚΟΣ/ ΠΡΑΓΜΑΤΕΥΤΗΣ ΚΑΙ ΚΤΗΤΩΡ/ ΕΚ ΒΑΡΩΝ ΤΗΣ/ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ» και «ΠΑΝΟΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΤΟΥ ΠΟΤΕ/ ΣΑΚΕΛΑΡΙΟΥ ΚΑΙ ΝΕΟΣ ΚΤΗΤΩΡ/ ΤΗΣ ΖΩΓΡΑΦΙΑΣ». Τόσο οι αρχοντικές ενδυμασίες τους όσο και ο προσδιορισμός του Πάνου Αρσενίου ως «αυθεντικός πραγματευτής» προδίδουν ότι ανήκαν στην τάξη των πλούσιων εμπόρων, με πιθανό πεδίο δράσης τις ελληνικές παροικίες των Βαλκανίων και της Ευρώπης.

 

Σημαντικά στοιχεία για το ναό, αλλά και για τη σχέση της περιοχής με τη Ρωσία διασώζουν έγγραφα που σήμερα βρίσκονται στο Ινστιτούτο Γενικής Ιστορίας της Ρωσικής Ακαδημίας Επιστημών (Κέντρο Παλαιογραφικών και Κωδικολογικών Μελετών). Στα έγγραφα αυτά αναφέρεται η ύπαρξη μονής των Αγίων Αποστόλων, ενώ πληροφορούμαστε ότι το 1630, ο επίσκοπος Πωγωνιανής Σωφρόνιος, ορμώμενος από τη «μονή Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου», επισκέφθηκε τη Μόσχα, προκειμένου να εξασφαλίσει από τον τσάρο οικονομική βοήθεια για τη μονή. Λίγα χρόνια αργότερα, το 1641, επισκέφθηκε τη Μόσχα για τον ίδιο λόγο ο αρχιμανδρίτης της μονής Παρθένιος (αποσταλμένος του επισκόπου Σωφρονίου) και το ταξίδι θα επαναλάβει το 1651 ο επίσκοπος Δανιήλ, αρχικά αρχιμανδρίτης της μονής των Αγίων Αποστόλων.

Copyright © 2011 - 2015

Code & Design: