Η μονή Κοιμήσεως Θεοτόκου Μολυβδοσκεπάστου κατέχει σημαντική θέση στην ιστορία της βυζαντινής Ηπείρου. Είναι κτισμένη σε μικρή απόσταση από τον ομώνυμο οικισμό, στη συμβολή των ποταμών Αώου και Σαρανταπόρου, κοντά στη γραμμή των ελληνοαλβανικών συνόρων. Η προσωνυμία της μονής προέρχεται από τα μολυβδόφυλλα που κάλυπταν άλλοτε τη στέγη του καθολικού.

 

Σύμφωνα με επιγραφή, που βρίσκεται πάνω από τη δυτική θύρα του ναού, η ίδρυση της μονής ανάγεται στον αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Πωγωνάτο (668-635) και η ανακαίνισή της στον Ανδρόνικο Κομνηνό Μέγα Δούκα Παλαιολόγο. Ο Ανδρόνικος ταυτίζεται με τον ομώνυμο εγγονό του δεσπότη (ηγεμόνα) της Ηπείρου Μιχαήλ Β' Κομνηνό Δούκα, που υπήρξε διοικητής Βερατίου κατά τα έτη 1323-1328. Κατά μία άλλη άποψη η ανακαίνιση του καθολικού αποδίδεται στον βυζαντινό αυτοκράτορα Ανδρόνικο Β' Παλαιολόγο (1282-1328), ο οποίος έδειξε μεγάλη εύνοια στην εκκλησία των Ιωαννίνων και της παραχώρησε πολλά προνόμια.

 

 

Η επιγραφή έχει ως εξής: «ΑΝΗΓΕΡΘΗ ΕΚ ΒΑΘΡΩΝ ΚΑΙ ΑΝΟΙΚΟΔΟΜΗΘΗ Ο ΘΕΙΟΣ ΚΑΙ ΠAΝΣΕΠΤΟΣ ΟΥΤΟΣ ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΥΠΕΡΑΓΙΑΣ ΔΕΣΠΟΙΝΗΣ ΗΜΩΝ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΔΙΑ ΣΥΝΔΡΟΜΗΣ ΚΑΙ ΕΞΟΔΟΥ ΤΟΥ ΕΥΣΕΒΕΣΤΑΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΚΑΙ ΑΕΙΔΗΜΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΠΩΓΩΝΑΤΟΥ, ΜΕΤΑ ΔΕ ΧΡΟΝΟΥΣ ΠΟΛΛΟΥΣ ΕΡΕΙΜΩΘΕΙ ΠΑΝΤΕΛΩΣ ΚΑΙ ΑΝΕΚΑΙΝΙΣΕΝ ΑΥΤΟΝ Ο ΑΝΔΡΟΝΙΚΟΣ Ο ΚΟΜΝΗΝΟΣ ΚΑΙ ΜΕΓΑΣ ΔΟΥΚΑΣ Ο ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΣ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝ ΗΛΘΕΝ ΕΙΣ ΕΣΧΑΤΟΝ ΑΦΑΝΙΣΜΟΝ ΚΑΙ ΑΝΕΚΑΙΝΙΣΑΝ ΚΑΙ ΕΖΩΓΡΑΦΙΣΑΝ ΑΥΤΟΝ ΟΙ ΤΙΜΙΩΤΑΤΟΙ ΜΠΩΓΩΝΙΑΝΙΤΑΙ ΕΝ ΕΤΗ ΙΖΛ (7030=1521) ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ ΚΑΙ ΟΡΑ Ο ΘΕΟΣ ΤΙΝΟΣ ΕΣΤΙΝ Ο ΚΟΠΟΣ».

 

Η αρχιτεκτονική του μνημείου δεν επιβεβαιώνει την ίδρυσή του τον 7ο αιώνα από τον αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Πωγωνάτο, τον οποίο αναφέρει ως κτήτορα και η τοπική παράδοση. Γενικότερα, το όνομα του Πωγωνάτου συνδέεται στις τοπικές παραδόσεις με την Ονομασία της ευρύτερης περιοχής της Πωγωνιανής, καθώς και με μία σειρά άλλων μνημείων, όπως η μονή Μεταμορφώσεως Σωτήρος στην Κλειδωνιά, η Μεσογέφυρα της Κόνιτσας και η μονή Βουτσάς. Τα μνημεία αυτά είναι κτισμένα κοντά στο δρόμο, που από την αρχαιότητα ένωνε τη Μακεδονία με την Ήπειρο και ήταν γνωστός ως «βασιλικόδρομος». Η παράδοση για τη διέλευση του Πωγωνάτου από την περιοχή εντοπίζεται ήδη στον 16ο αιώνα, όπως φανερώνει η επιγραφή στο καθολικό της μονής, ενώ από τον 18ο αιώνα σώζεται χειρόγραφη εκδοχή του λεγόμενου «Χρονικού της Πωγωνιανής», γραμμένη από τον αρχιεπίσκοπο Πωγωνιανής Παρθένιο, στην οποία περιγράφονται οι συνθήκες ίδρυσης της μονής από τον αυτοκράτορα. Ωστόσο, αρκετοί μελετητές αμφισβητούν ακόμα και τη διέλευση του αυτοκράτορα από την περιοχή και πιστεύουν ότι η παράδοση προήλθε από την παρετυμολογική συσχέτιση των τοπωνυμίων της Ηπείρου Πωγώνι και Πωγωνιανή με το επώνυμο Πωγωνάτος.

 

Η μονή ήταν αρχικά σταυροπηγιακή, υπαγόταν δηλαδή απευθείας στο Οικουμενικό Πατριαρχείο. Από το 14ο αιώνα περιελάμβανε εργαστήριο χειρογράφων. Εδώ μάλιστα φοίτησε το 16ο αιώνα και ο μητροπολίτης Μυρέων, Ματθαίος περίφημος συγγραφέας και υμνογράφος. Γενικότερα, ο 16ος αιώνας αποτελεί περίοδο μεγάλης ακμής για τη μονή. Την εποχή αυτή το καθολικό επεκτάθηκε δυτικά και τοιχογραφήθηκε δύο φορές, το 1521 και το 1537.

 

Η μονή Μολυβδοσκεπάστου υπήρξε πλούσιο μοναστήρι με μετόχια και άλλη ακίνητη περιουσία στη Βλαχία, η οποία ωστόσο δημεύτηκε από τη ρουμανική κυβέρνηση στα 1863. Η μονή, όπως και πολλά άλλα ηπειρωτικά μοναστήρια κατά τον 18ο αιώνα, λάμβανε ετήσια επιχορήγηση από τον αυτοκράτορα της Ρωσίας Αλέξανδρο αλλά και από "ρουφέτια", δηλαδή συντεχνίες, της Κωνσταντινούπολης. Πολλά έσοδα επέφερε και το πανηγύρι που γινόταν στη θέση "παζάρια", βόρεια του περιβόλου της μονής. Σύμφωνα με την παράδοση το πανηγύρι είχε καθιερωθεί από τον αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Πωγωνάτο, διαρκούσε ένα μήνα και έπαψε να γίνεται το 1657, μετά από επιδρομή Τουρκαλβανών.

 

Το α΄ μισό του 19ου αιώνα το μοναστήρι υπήχθη στη μητρόπολη Πωγωνιανής και στη συνέχεια εγκαταλείφθηκε. Στις 9 Ιουλίου 1943 η μονή βομβαρδίστηκε από τα Ναζιστικά στρατεύματα κατοχής και το συγκρότημα των κελιών της καταστράφηκε.

 

Από το 1988 αποτελεί ενεργό ανδρώο μοναστήρι με μεγάλη κοινωνική προσφορά. Αποτελεί τόπο προσκυνήματος και λατρείας και δέχεται καθημερινά πλήθος επισκεπτών από όλη την Ελλάδα.

Copyright © 2011 - 2015

Code & Design: